Skip to content

“ይሄ አያስቀጣም?“ – ፋሲካ፣ ሽንኩርትና ዶሮ

ከሰበታ አካባቢ እየመጣሁ፥… ታክሲ ውስጥ ነበርኩ። የተለያዩ ዓይነት ሰዎች ይጫናሉ… ትንሽ ሄዶ የሚወርዱት ይወርዳሉ… ደግሞ ሌሎች ይጫናሉ። ሰዓቱ እየመሸ በመሄዱ ምክንያት ብበሰጫጭም በመጫን ማውረዱ መሀል የማየው ነገር ሁሉ…የበዓል ትርምሱ ተጨምሮበት…አልደበረኝም ነበር።

እኔ ከተቀመጥኩበት ወንበር ፊትለፊት… እግር ስር እቃ ያለበት ቀይ ፌስታል አለ። ወንበሩ ላይ የተቀመጡት ሰዎች ሲወርዱ፥ ረስተውት እንደሆነ ብዬ ልጠይቃቸው ሞክሬ ነበር… ዞር ብለው አይተውኝ …ባላየ… ተገላምጠው ወረዱ። (ወጣት ሴቶች ስለነበሩ ለከፋም መስሏቸው ይሆናል።) እኔም ታዝቤ ችላ አልኳቸው።

ወዲያው ከኋላ የነበረች ልጅ መጥታ አጠገቤ ቁጭ አለች። …ቆንጅዬ ነች። የጠይም ቆንጆ። ትንሽ ኑሮ ያጎሳቆላት ዓይነት ነች። ጎልመስ ያለች። ማድያት አፍንጫዋን ይዞ ሊሰመርባት የሚጣጣር ዓይነት ይመስላል።…. [ግን ጭል ጭል የሚለው የታክሲው መብራት ከቆዳዋ ጠይምነት ጋር ተዳምሮ አጨናብሮኝ ስለነበር የራሴ ግምት ነው።]…. ቀሚስ ለብሳ ጥቁር ሻርፕ ነገር አንገቷ ላይ ጣል አርጋለች። የሆነ የቤት እመቤት ለዛ ያላት ዓይነት ናት።

እንደመጣች…
“እረስተውት ወርደው ነው?” አለችኝ፥ ፌስታሉን በዓይኗና በአገጯ እያሳየችኝ።onion

“እኔ እንጃ! እንደዚያ መስሎኝ ብጠራቸው እኮ ገልምጠውኝ ወረዱ።” — መለስኩላት።

ጥርሷን ነክሳ…. “ዝም በላቸው! ጥጋበኞች… የተረፈው ሲጥል የቸገረው ይወስዳላ።” …

“ጥለውት ነው ብለሽ? ወይ አላወቁት እንደው እንጂ….” — ዝም ከማለት ብዬ ነበር….

ወዲያው ነቃ ብላ አማከረችኝ። እያዋራችኝ ኧፈፍ አድርጋ ፌስታሉን ከአፉ ይዛ አሳየችኝ። (በግምት ከ10 ኪሎ በላይ ይሆናል።) ….”ይዘነው እንውረድ።“ አለችኝ። … ሳቅ አለች።

ሳቅ ብዬ ”ትወስጂው?…ግን እኔ ምን ያደርግልኛል?“ አልኳት።

ዝም ብላ ቆየችና… “ግን ብወስደውስ ምን ይመጣል? የልጆች እናት ነኝ።” ብላ ጠየቀችኝ። (በጎን ዓይን ዓይኔን እያየች)

“አይደብርም? …ድንገት የረዳቱ ቢሆንስ?” – ጠየቅኋት።

“የርሱማ ሊሆን አይችልም። ዶሮ አይሰራም። ደግሞ ያሁን ጊዜ ልጅ ለእናቴ ይዤ ልግባ ሲል አይደል?የእኔም ልጆች አምጪ እንጂ፥ እንቺ አይሉም….ለነገሩ ልጆች ናቸው ገና”…

“ግን ማን ያውቃል? ባይሆኑስ…. ልጅ ሁሉ እኮ አንድ አይደለም።“

“እርሱስ ልክ ነህ! ግን ይዤው ልሂድ…” (ልቧ ዞሮ እሱው ላይ ነበር። ደንግጣበታለች።)

”ኧረ እኔ ግን የለሁበትም! ደግሞ ምን ይሰራልሻል ያንቺ ያልሆነ ነገር? ቆንጅዬ ወጣት ነሽ እኮ….” (ከዝምታ ብዬ ፈገግ ብዬ ስቀባጥር….)

“ሌባስ አልነበርኩም።….ግን ምን ላርግ?“ (ክፍት አላት!)

“ኧረ ባክሽ ይቅር! ደግሞ የረዳቱ ከሆነ፥ ሌባ ሌባ ብሎ እንዳያዋርድሽ።” ….

“ባክህ! ሆድ አዋርዶኝ የለ?! ይበለኛ። እመልስለታለሁ።“…. “ወይኔ ግን ያስፈራል እኮ። ሰው ግን እንዴት ነው የሚሰርቀው? የሰው ዓይን እንዴት ያስፈራል?“

እንደምትለው ከሆነ፥ ጀማሪነቷ አንጀቴን በላው። ግራ ግብት አለኝ። ከዚያም ሳላማክራት….

“ረዳት…. እዚህ ጋር እቃ አስቀምጠሃል እንዴ?” አልኩት….

“በቀይ ፔስታል ሽንኩርት አለ…” አለኝ።

ኩም አለች። የሆነ ባሏ ጥሏት የሄደች ይመስል ድርቅ ብላ ቀረች። ማልቀስ ቀጠለች። ሲቃ የሌለው ለቅሶ። ዝም ብሎ የእንባ ጉንጭ ላይ መንከባለል። የ’እዩልኝ ስሙልኝ’ ያልሆነ… ይበልጥ አንጀቴን በላችው!

“አታልቅሺ! ምነው? ድሮም እኮ ያንቺ አይደለም። ይቅርታ… እኔ እኮ ይዘሽ ስትወርጂ እንዳያዋርድሽ ብዬ ነው።” ቀበጣጠርኩ….

አልሰማችኝም! አልተቀየመችኝም!

ዘከዘከችልኝ….

“ኧረ እንኳን ጠየቅከው። እኔም ካላመሌ ግራ ቢገባኝ ነው። ቅድም የወጣሁት ሽንኩርት ልገዛ ነበር። ከሰፈር ይረክሳል ብዬ ላይ ሄድኩ። ግን የታክሲ ከስሬ ተመለስኩ። ሴቶቹ የሉም ጉሊት። ያሉት ደግሞ ብላሽ ሽንኩርት ነው የያዙት። ደቃቅ ነው። … ደግሞ እኮ ባለቤቴ ዶሮ ይዞ ከመጣ ብዬ ነው።

….ሾፌር ነው። ሳምንት ሆነው…ለስራ ወጥቷል። ምናልባት ርካሽ ካገኘ ዶሮ ካመጣ ብዬ 3ነው እንጂ እርግጠኛም አይደለሁም። ግን ሽንኩርቱ ቢገኝ ቁሌቱን እንበላ ነበር።….. እነ ፅጌ 4ዶሮ ገዝተዋል። እነ ጋሽ ተሰማ ወላ በግ አላቸው። ልጆቼ ይቀናሉ።…. (ስለማላውቃቸው ጎረቤቶቿ በስም ነገረችኝ።)

(ከፍ ባለ ብሶት አዘል ድምጽ)… አዪዪ…. ግን ምነው በዓል ባልኖረ? መንግስት ግን ለምን በዓል አታክብሩ ብሎ አያውጅም? ለሌላ ለስንት ነገር ሲሆን መች ይተኛል? ፍራንክ ስላላቸው እየገዙ ያሸብሩናል። ይሄ አያስቀጣም? እነ ፅጌ አሸባሪ አይደሉም?….

አንጀቴን በላችው፥ አንዳንድ ነገሯ ግን የግድም ፈገግ ያስብል ነበርና ፈገግ ስል… “አያስቅም!” እያለች ብሶቷን ሁሉ ዝርግፍ አደረገችልኝ። ሰዉ እየዞረ ያየናል።…. ብር ካልሰጠሁሽ ብዬ ተግደረደርኩኝ። “አሻፈረኝ!” አለች።

”ምነው… በቃ እኔ ፍራንክ ልስጥሽና ጨምረሽ ከሰፈር ትገዢያለሽ ሽንኩርቱን።“ አልኳት። እምቢ አለችኝ። — ብላት ብሰራት፤ ወይ ፍንክች?!……. “ታዲያ ለምን ቅድም ያንቺ ያልሆነን እቃ ተመኘሽ?” ….ስላት፤

“ቅድምማ ደንግጬ ነው። ሻጮቹን ሳጣቸው፥ እግዜርን አማርሬው ታክሲ ውስጥ ስለገባሁ ፀሎቴን ሰማኝ ብዬ ነበር። ከሰማይም መስሎኝ ነበር። ደግሞ በኔ ቤት ሚዛን ማስተካከሌም ነበር። እነሱ ገዝተው ሲያሸብሩኝ… እኔ ደግሞ የወደቀ አንስቼ እኩል አሸባሪ ለመሆን ነበር።…”

አስደነገጠችኝ። … ይበልጥ አንጀቴን በላችው። “ብር ልስጥሽ” ጭቅጭቁም ጉንጭ አልፋ ሆነብኝ። እምቢ አለች። ለነገሩ የማትለምነውን የማበላሽ እኔስ ማነኝ?…ብዬ ትቼው ሌላ ሌላውን ስናወራ ካራ ቆሬ ደርሳ “ወራጅ አለ!“ ብላ ወረደች።

…እየተመናቀረች…. ቻዎም ሳትለኝ!

Dream: on a friend’s birthday…

I Have a Dream!

I have a dream that one day, in Addis, I will live a life that I am aspiring for, & I will walk with dignity and speak with integrity: just the way I feel it inside, and without any fear of being labeled or left battered.

I have a dream that one day, I will see journals &journalists of different kinds, on production; and I will read on interest to topics &views.

I have a dream that one day, I will stay the same affectionate and tenderhearted to the Sun, the Moon &the Stars; and to the days &the nights, at a time.

I have a dream that one day, I will start waking up at home to feel here (at home), enjoy days to the fullest, and go to bed with due sense of accomplishment.

I have a dream that one day, the roads of Kality and Akaki won’t be roads that I frequently go through to visit prisoner friends, but ways to Debre Zeit when I go there for weekend vacations.

I have a dream that one day, I will not abuse the coffee I take that I will stand at the position it pushes me to.

I have a dream that one day, I will stop oppressing myself that I will write the ideas I am refusing to myself, while the impetus is urging swiftly. And I will read them loud, standing in pride &sense of triumph.

I have a dream that one day, social networks will not be arenas that I will come to feel helpless, scared &despaired.

I have a dream that one day, I will write poems/articles to compliment the deeds of higher officials, and I will write heartfelt eulogies on any loss.

I have a dream that one day, I will stop censoring myself and friends with an intention of surviving hard times and showing due care to self and loved ones. (Damn!, how thoroughly I have looked even into this, before I post it!? :-/ )

I have a dream that one day, I will reunite with friends imprisoned and those on exile, to chit-chat, to fight over a topic, &collaborate for common developmental goals &benevolent contributions for the community; and at times to enjoy leisure times, like birthday parties.

I have a dream!

Some words are left unsaid; &some feelings are left unexpressed. But,

I have a dream!

————-
“I have a dream that one day every valley shall be exalted, and every hill and mountain shall be made low, the rough places will be made plain, and the crooked places will be made straight; and the glory of the Lord shall be revealed and all flesh shall see it together.”

This is part of the prominent speech of Martin Luther King Jr. delivered five decades ago, at the Lincoln Memorial. And I whisper it today too ~ at different time &place setting… &with modifications on the strings, subjects &objects ~, but the message being fresh throughout, &the power ever steady.

ጥምቀትና ሎሚ


ከአሲድ፣ ከዱላ፣
ከጥፊ፣ ከቢላ፥ lemon-banner-new
የተረፈ ገላ…
በሎሚ ታክሞ፣ ጃንሜዳ ተበላ፤
ዳግም እስኪታመም፤ —
— እስኪያገኘው ሌላ።


በ ‘ስሟ ለማርያም’ ከደጅሽ ታድሜ፣
ቁራሽ ልማጠንሽ፥ ከበራፍሽ ቆሜ፣
ካ’የሁሽ ጀምሮ፣…
ፍቅርሽ ሰቅዞኛል፣ ልብሽ ልቤ ገብቶ፤
ሐሳቤ ካ’ንቺው ነው፣ ከደብሩ ሸፍቶ፤

ፍቀጅ እመቤቴ!…
ሎሚ መግዣ የለኝ፣ ውርወራ አላውቅ ከቶ፣
ጥምቀት ብቅ ብዬ፣ ልንካሽ በ’ስክሪፕቶ፤


መበተኑንማ ማንም ይበትናል፤ —
— (ቅርጫቱ ከሞላ) ያገኘ እንደው ሎሚ፤
መታመሙንማ ሁሉም ታማሚ ነው፤ —
— (ደረቱን ከመቱት) ካገኘ አስታማሚ።

ልብ የሚጠይቀው፣ የማይገኘውስ…
(ወዳቂን ለቃሚ) ለቅሞ ተጠቃሚ፤
ፍሬውን ፍለጋ ካ’ፈር ተንከባልሎ፥…
(መድኃኒት ቀማሚ) ቀምሞ ታካሚ።


አቅላቢ፣ ቀላቢ፥… ነበረ ግብራችን፣
ወርዋሪ ወዳቂ፥… ነበር ልማዳችን፣
መቺና ተመቺ፥… ነበር ጨዋታችን፤…

“አንበላለጥም፣ እኩል ነን!” ካላችሁ፣
አቅማችሁ ከቻለ፣ ሎሚ ካገኛችሁ፤
ሞክሩት እንግዲህ፥ ቦታ እንቀይራችሁ፤
— እናንተ ወርውሩ፥ ከቀለብንላችሁ።


ለመድኃኒት ጠፍቶ፣ ዋጋው ጣሪያ ደርሶ፣
ደረት ሁሉ ጠብቦ፣ ከአንገት ተቀልብሶ፣
እንጀራ ለቀማ፥ ሰው ሁሉ አጎንብሶ፣
“አለሁ” ማለት ከፍቶ፣ ሰውነት ኮስሶ፣
ሎሚ መወራወር ጡር ሆነ ጨርሶ።


ሴቱ ባ’ይን ጥቅሻ፥ ወድቆ እያስቸገረ፣
ወንዱ የግርንቢጥ፣ በ ‘አዩኝ አላዩኝ’፣
— በ’ጣሉኝ አልጣሉኝ’፥ እየተሸበረ፣
በጨዋታው ደንቦች፣ በሕግጋቱ ብዛት፥ እየተማረረ፣
ፀሐይ ወጥታ በገባች፥ ‘ሚገዛ እየጠፋ፣ ዋጋው እየናረ፣
ሎሚ መወራወር፥ ታሪክ ሆኖ ቀረ።

ዮሐንስ ሞላ (2005) “የብርሃን ልክፍት” ገጽ 77

ባይገርምሽ 15 (ጥምቀት እንዳትቀሪ)

‘አንቺ ያ’ለላ ሙዳይ’ የልቤ ማህደር፣
የነፍሴ ይባቤ፣ የህይወቴ መስመር፣
– ዜና መዋዕሉ፣ መዝገቡ፣ ጦማሩ፣
ቅኔ፣ መሀልዩ፣ መወድስ፣ መዝሙሩ፣
ሲጠብቅሽ ሂጂ፣ ቀድመሽው ስፈሪ፣
ከውድሽ ጋር አብሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

በምንጭ ውሀ ታጥቦ፣ ገላሽ ተሞናሙኖ፣
በቀስል ጠራርቶ፣ በወይባ ጢስ ታጥኖ፣
__ገፅሽ ተሽሞንሙኖ፣
ባ’ደስ ቅቤ ልውስ፣ አምሮ ተሰማምሮ፣
ተለቃልቆ፣ ልቆ፣… ፀጉርሽ ተጎንጉኖ፣
ቀንበጤ ድረሺ፣ ደርሰሽ ተዟዟሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

ወርቀዘቦ ለብሰሽ፣ ሜሮን ተቀብተሽ፣
ፍቅር ተለብጠሽ፣ በ’ንቁ ተንቆጥቁጠሽ፣
ባ’ይነ ርግብ ተውበሽ፣ ሽፎን ተሸፍነሽ፣
በአልቦ፣ በአሸንክታብ፣ በድሪ አምባር አምረሽ፣
ከፀሀይ – ሁለት እጅ፣
ከጨረቃ – መቶ፣…
ከሴቶች – አንድ ሺ… ብርሀን ተደጉሰሽ!
ዐይንሽን አንከባይ፣ ጥርስሽን ፈልቅቂ፣
መንደሩን አድምቂ፣ ገላዬን አሙቂ!
በአደባባይ አብሪ!
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

ምን ይላት ፃ’ይቱ?!… ትበደርሽ ካንቺ!
ካ’ንቺ ተውሰድና፣ ከብርሀንሽ ሰርቃ፣
ታብራለት ላ’ለሙ፣ ትዋልለት ደምቃ።
ጨረቃማ ልምዷ፣ መስረቅ መበደሩ፣
ከደማቅ ጋር ውሎ፣ ሲያበሩ መኖሩ፤
ትስረቅ ፍቀጂላት፣ ውጪላት ከጓዳ፣
‘አዬ ጉድ!’ ይበሉ! ድረሽ የ’ኔ እንግዳ
ባ’ል ነው ዛሬ ነዪ!…
ደርሰሽ ለባ’ል ታዪ፣
ደርሰሽ በባ’ል አብሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

በቀናው ተፃፊ፣ በደምቡ ስመሪ፣
በደማቅ ቅለሚ፣ በእውቁ ተሰሪ፣
በንፁህ ታተሚ፣ በወግ ተሰተሪ፣
ነይልኝ መፅሀፌ፥…
ተሰማምረሽ ውጪ፣
አምረሽ ደምቀሽ ምጪ፣
በ’ባል ተነበቢ፣ ከጀማው ስፈሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

በጥበብ ቀሚስሽ፣ ተውበሽ ድረሺ፣
በጎዳናው ታዪ፣ ወጥተሽ ተምነሽነሺ፣
ወገብሽን ሸብ አርጊው፥ በመቀነትሽ፣
ወገቤን ልጠፍንግ፣ ታጥቄ ልይሽ፣
በይ ውረጅ፣ እንውረድ፣
‘ያሸነፈ’ ይባል፣ ነይ እንወራረድ፣
ከእኔ ጋር ጨፍሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

ነጠላው ይገረም፣ ይውረድ ተንሸራትቶ፣
ሻሽሽም ይደመም፣ ይሽቀንጠር ተፈትቶ፣
ዝናር፣ መታጠቂያ፣ ቀበቶዬ ይላላ፣
ልግጠም ካ’ንቺ ገላ፣
ይውደቁ ሜዳ ላይ፣
‘ያዥልኝ ያዝልኝ’ ከእኔ ጋ እንተያይ፤
በባ’ሉ ጨፍሪ፣ አብረሽኝ እመሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

በነፃነት ደምቀን… እንበል ‘ዋካ ዋካ’
ከከተሜው ቀድተን፣ ዳንሱን ባርሞኒካ፣
ብር ዋንጫ ልቅለቃ፣ እኔክሽ እኔካ፣
በይ እንወራረድ፣ ወርደን እናስነካ፣
በባህል ጨዋታ፣ በስሙር ሽክሸካ፣
ተጎኔ ግጠሚ፣ ከጎንሽ ልሰካ፣

የአምስት የአስር ሳልል፣ ሳልለካ ሳልሰፍር፣
ላ’ንቺ ለ’ኔ ፍቅር፣ ላስመትር አገዳ፣
ከአገዳም – የፍቅር፣ የመውደድን ቃና፣
– የመውደድን ጥንቅሽ፣ የፍቅርን ሸንኮራ፣
አስቆርጬ ልስጥሽ፣ በይ ነይ ከእኔ ጋራ፣
ከውድሽ ስመሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

የዘገሊላም ‘ለት…
ከብቦ፣ ተሰብስቦ…
“ሚካኤሊፊ ገብርኤሊ ወጂን፣
ሃደ ዋቀ ኬኛ ማሪያሚ፥ ኮቱ…”
እያለ በዜማ ሲያዜም ምእመኑ፣
‘ከሚካኤልና ከገብርኤል ጋራ፥
ያ’ምላክ እናት ማርያም፥ ምጪልን አደራ…’
እያለ ሲጣራ፣
ናልን የእኛ ጌታ! ጠጃችን ተንጣፏል…
እያለ ሲማፀንራ፣ ሲለው ማራናታ፣
ምህረቱን ሲጠና፣ በሆታ በእልልታ…

ሌላ ምን አውቃለሁ?
ዜማውን ሰርቄ ዝም ብዬ እጣራለሁ
– ‘ኮቱ ውዴ ኮቱ…ኪያ ኮቱ’ እላለሁ፣
ህይወቴን አጣፍጪ፣
ናፍ ኮቱ በሬዱ!… በነፍሴ ድረሺ፣
ወይን ጠጄ ምጪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

ልቤ ባንቺ ፍቅር፣ በመውደድሽ ታማ፣
በትዝታሽ ዝላ፣ በናፍቆት ቆዝማ፣
ጃርሳ ቢያ ፈርደው… እንዲጥሉሽ ጉማ፣
ከተራው ላይ ጉማ፣
ጥምቀቱ ላይ ጉማ፣
ጃንሜዳ ላይ ጉማ፣
…የመውደዴን ካሳ፣ እጠባበቃለሁ፣
‘ያደ ኪያ’ ብዬ ደጅ ደጁን አያለሁ።
ናፍ ኮቱ ጃለሌ! አስኮቱ በሬዱ!
ወደ እኔ ብረሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ፣

እንትን ሙሉ መውደድ፤ ተስፋ፣ ፍቅር እምነት፣
እንትን ሙሉ ክብር፤ ናፍቆት፣ ኩራት፣ ጉልበት፣
– ጎንሽ እንዲጠገን፣ እንድትታከሚ፣
ዋጋው ሳያግደኝ፣ ቅርጫት ሙሉም ሎሚ፣
ይዤ እቆይሻለሁ!
አንበሳ ገድዬ፣ አንፋሮ ሰርቼ፣ አጠብቅሻለሁ፣
ውዴ የእኔ ጋሻ፣ በቶሎ ገስግሺ፣
ፍጠኝ ባንቺው መጀን፣ ‘ሀሀይጉማ’ እንበል፣
ዘልቀሽ እንጨፍር፣ ደርሰሽ እንንፏለል፤
ከእኔ ጋር ስመሪ፣
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

ፍቅርሽ ያሰከረኝ፣ መውደድሽ ያዛለኝ፣
ትዝታ ያከሳኝ፣ ናፍቆት ያቀጨጨኝ፣
የፍቅርሽ ምርኮኛ፣ ጥበቃ ያደከመኝ፣
ሲንቢሮን ሂንታኔ፥ በርሬ ‘ማልደርስ፣
ወፌ ብር ብለሽ፥ አቀዝቅዥኝ ደርሰሽ፥
እጠብቅሻለሁ…. እንዳትቀሪ በቃ!
ተኝተን ስንነቃ… ጥምቀት ነው፤…
ባ’ልሽ ነኝ፤…. በዓሌ ነው፤
አደራኬ ውዴ፥….
ጩጳ ሂን ሀፊኒ!
ጥምቀት እንዳትቀሪ!

ዮሐንስ ሞላ

መፍቻ
——
ዋካ – በስዋሂሊኛ ‘መቃጠል’ እንደማለት ነው።
ሚካኤሊፊ ገብርኤሊ ወጂኒ ሃደ ዋቀ ኬኛ ማርያሚ ኮቱ – “የአምላክ እናት ማርያም ሆይ ከሚካኤልና ከገብርኤል ጋር ነይ” ማለት ነው።
ኮቱ (ጠብቆ) – በኦሮሚኛ ‘ነይ’ ማለት ነው።
ናፍ ኮቱ በሬዱ – ‘ነይልኝ የኔ ቆንጆ’
ጃርሳ ቢያ – ‘የአገር ሽማግሌዎች’
ጉማ (ማ ላልቶ) – ካሳ
ያደ ኪያ – የእኔ ናፍቆት
ጃለሌ – ፍቅሬ
አስኮቱ በሬዱ – እዚህ ነይ የኔ ቆንጆ
ሲንቢሮን ሂንታኔ – ወፍ አይደለሁ
አደራኬ – እባክሽን
ጩጳ ሂን ሃፊኒ – ጥምቀት እንዳትቀሪ

የት ሄዱ?!

ባንድ እነርሱ፥
— ብዙ —
እየተሸከሙ፣
ያደምቁኝ የነበር፣
ተስፋ ያለመልሙ፤
ዞር ባልኩኝ አፍታ፥
ባንጋጠጥኹኝ ቅፅበት፥
ካ’ይኔ ሲጋጠሙ፥
ያፍታቱኝ የነበር፥
ሀሴት ይቀምሙ፤
የብርሃን ቁሶች፣
የወጋገን ኳሶች…

ከሰማይ ተሰቅለው፥
ምሽቱን ያቀልሙ፣
ብትንትን ፈርጥ ሆነው፥
ውበት ይሸልሙ፤
ጨለማውን ሰማይ፥
ያሞግሱ፣ ያገርሙ፤
ምኞት ይቀምሩ፣
ተስፋን ይቀምሙ፣
የነበሩት ያኔ፥
የተስለመለሙ…
የብርሃን ነጠብጣብ፥
የተስፋ እንክብሎች
የት ሄዱ ከዋክብት?

ታነቃቃ የነበር፥
ታጃጅል የነበር፥
እያቁለጨለጨች…
የብርሃን ግንዲላ፥
በውብ ምሽት በቅላ፤
ያዙኝ ያዙኝ ‘ምትል፣
አውርዱኝ፣ አውርዱኝ፥
ብሉብኝ፣ ብሉብኝ፣
(ዋጡኝ ዋጡኝ፥ ወላ፥
ሰልቅጡኝ፣ ሰልቅጡኝ)
የምትል የነበር…
የወጋገን ግግር፣
የብርሃን ትሪ፥
ከሰማይ ተሰቅላ፥
ተስፋን ታለመልም፣
ባዶውን ትሞላ፤
የነበረች ያኔ፥
ስጋ ትቀባባ፥
ኩስምንምኑን ገላ፤
ሞጌ ጉንጩን ሁላ፥
ድንቡሽቡሽ ታስመስል፣
ፈገግታ ደልድላ፤
ታስውብ የነበረች፥
ዳፍንታሙን አየር፥
ብቅ ባለች ቅፅበት፥
ታፍመው የነበር፣
ታቀላ እንዳለላ፤
የት ሄደች ጨረቃ?

እ’ሷ ስታረፍድ፥
ከዋክብት ሲቀሩ፥
ብቅ ይሉ የነበር፣
ደስታ ይቆሰቁሱ፣
ሳቅ ይወተውቱ፣
ተስፋን ያነቃቁ፥
እምነትን ያደምቁ፥
ያጫውቱ የነበር፥
ካ’ሳብ ያናጥቡ፣
ኦናን ያዋክቡ፥
ድብርት ያጣጥቡ፣
ያጓጉ የነበር፥
የት ሄዱ አብሪ ትሎች?

ቅርንጫፎቻቸው፣
እርስ በ’ርስ ሲጋጩ፥
ሲያረግዱ፣ ሲንሿሹ፤
ንፋስ እያፏጨ፥
ሲገፋቸው ጊዜ፣
ደርሰው ሲወራጩ፣
እዚህ እዚያ ሲነኩ፥
ከብበው ሲፈነጩ፥
ያበሩ ይመስለኝ፥
የነበረው ያኔ፣
የት ሄዱ ዛፎቹ?

ቀን ሲመሽ ጠብቆ፥
ምሽቱ የጠመመ፣
ተደቅድቆ ጠቁሮ፥
ሰማይ የፀለመ፥
ሳቅ፣ ተስፋ የራቁ፥
እምነት የዘመመ፣
አልጋ እግሩ የዛለ፥
እንቅልፍ የታመመ፣
እረፍት የደከመ፣
ከቶ ለምን ይሆን?
ድፍንፍን ማለቱ፥
ከሌላ ተስማምተው፥
ከሌላ ተዋድድደው፣
ጨልሞ ሊቀር ነው?
የሚነግረኝ ማነው?
ከጊዜ በስተቀር፥
የሚያሳየኝ ማነው?

ብቻ ግን…
ይኽ ምሽት ካለፈ፥
ሌ’ቱ ከተገፋ፣
ፅልመት ከረገፈ፣
እንደምንም ብሎ፥
አንድ’ዜ ከነጋ፥
ዳግም አይጨልምም፣
ብርሃን ትቆማለች፥
(ብትፈልግ ከሰማይ—
እልም ስልም ትበል)
አትጠፋም ደጄ ጋ፥
አትጠልቅም ከእኔ አልጋ!

/ዮሐንስ ሞላ/

“ሰዶ ማሳደድ ካማረህ…”

“መስከረም ሲጠባ አደይ ሲፈነዳ፣1233402_436151109839261_1389450980_n
እንኳን ሰው ዘመዱን፣ ይጠይቃል ባዳ።”

ልጅ ሳለን ቢሆን ኖሮ፥ ይህኔ ወንዶቹ “አበባ” ስለን እንኳን አደረሳችሁ ብለን ከዘመድ ጎረቤት ቤት የሰበሰብነውን ፍራንክ እያሰብን፤ ሴቶቹም “አበባዮሽ” ጨፍረው ያገኙትን ሽልማት ሳንቲም እያብሰለሰሉ፣ እንቅልፍ አይወስደንም ነበር።

የበዓል ዋዜማው የፎርም (አበባ) ቆጠራ እና የገቢ ቅድመ ስሌት ቀን ነው። ከሰሞኑ በቀለም የተጨማለቀው እጅም በዚህ ቀን ተፈቅፍቆም ቢሆን ይጠራል። ከዚያ ሲነጋ፥ በየጎረቤትና ዘመድ ቤት “እንኳን አደረሳችሁ” እየተባለ አበባ ይሰጣል። ቀኑ ረፍዶ ረስተን አበባ ያልወሰድንባቸው ቤት እማወራ/አባወራዎች ‘ለምን አበባ አላመጣህም?’ ብለው እንዳይቆጡን ስለምንፈራ የምንሄድበትን ቤት ዝርዝር ቀድመን አዘጋጅተን፥ አበባውንም ቆጥረን ነው የምናዘጋጀው።
…ቤትም፥ “ኧከሌ ቤት ውሰዱ” እያሉ የረሳነውን ያስታውሱን ነበር። ሴቶቹም አዲስ የተገዛላቸውን ልብስ በዋዜማው ለብሰው “አበባዮሽ” እያሉ በየቤተዘመዱና ጎረቤቱ ቤት እየዞሩ ይጨፍሩ ነበር።

ነበር….!?

በርግጥ አበባዮሽ የሚጨፍሩ ጥቂት ልጆች ዛሬም ይታያሉ። ለዛና አጨፋፈሩ ግን እየተበላሸ እየተበላሸ፣ ስሜቱም እየቀዘቀዘ፣ እየቀዘቀዘ ነው የመጣው። ሰዉም ለልጆቹ የሚሰጠው ምላሽ፥ ነገሩን ከልመና ጋር እያቀራረበው የሚያሳፍራቸውም ይመስለኛል። ….አበባ የሚስሉ ጥቂት ልጆችም እንዳሉ ዛሬ ቤት ሲመጡ ተመልክቻለሁ። – ምናልባት ከቤቶቻቸው ተደብቀው?!

ሆኖም ግን ዘመናዊ (ነን ባይ) ወላጆች ልጆቻቸውን እንዲህ ባሉ የበዓል እንቅስቃሴዎች ላይ እንዲሰማሩ የሚፈቅዱ አይመስለኝም። ከማጣትና ከመሳጣት ጋር ሲያገናኙት ይስተዋላል። ነገር ግን፥ በዓልና ባህል ከማግኘትና ከማጣት ጋር የሚያገናኘው ምንም ነገር ስለሌለ፥ ከማሸማቀቅና ከመከልከል ይልቅ ሊያበረታቷቸው ይገባል። አበባ ሲስሉ ቀለም እናቀብላቸው…. አበባዮሽ ሲሉ ትክክለኛውን ዜማ እናስተላልፍላቸው….

“ሰዶ ማሳደድ ካማረህ፥ ዶሮህን በቆቅ ለውጥ” ይባላል፥… እናም፥ ኋላ ማሳደዱ እንዳያደክመን፥ ባህሎቻችን እንዳይጠፉ እንንከባከብ። ከትውልድ ትውልድ፥ ከነሙሉ መልካቸው ስለመዝለቃቸው እንምከር።

ሸጋ እንቁጣጣሽ አሳለፍን!

ወዳጄ ወዳጄ የምንባባልበት፣ እርስበርስ በመመካከርና በመከባበር የምናፈራበት ዓመት ይሁንልን።

አሜን!

ስለ ረ/አብራሪው ኃይለመድኅን እና ስለተወሩ መላምቶች…

ስጀምር

ባለፈው ሰኞ፥ የካቲት 10 ቀን 2006 ዓ/ም፥ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ንብረት የሆነች et702hijack_coverአውሮፕላን (ET 702) መድረሻዋ ሮም ሳለ፥ ኃይለመድኅን አበራ በተባለ የ31 ዓመት ወጣት የገዛ ረዳት አብራሪዋ ተጠልፋ ጄኔቭ ማረፏን ተከትሎ፥ ብዙ ዓይነት መላምቶችንና ያልተጣሩ ሹክሹክታዎችን ስንሰማ ቆይተናል። ሁሉም በየራሱ፥ ነገሩን ለማወቅ በመጓጓትና በሁኔታው በመደናገጥ፤ እንዲሁም ነገሩን በማለባበስና በጉዳዩ ለማትረፍ በማሰብ መካከል ሆኖ፥ …እውነቱን ከባለቤቱና ከምርመራው ውጤት እስኪሰማ ድረስ፥ ሥራም እንዳይፈታ፥… ‘ይሆናል’ ብሎ የገመተውን ለመግለፅና በመረዳቱ ልክ ጉዳዩን ለመተንተን ቢሞክርም፥ ማሰሪያው ዞሮ ድፍን ያለ ነገር ነው።

የኃይለመድኅን ዓላማና ፍላጎት ጥገኝነት መጠየቅና ማግኘት ብቻ ቢሆን ኖሮ፥ እንዲህ ያለውን ውስብስብና ጉዳት የበዛበት መንገድ ሳይመርጥ፣ እርሱም አደጋ ላይ ሳይወድቅ፣ ወገኖቹን ሳያስጨንቅና ሳያሳቅቅ፣ መስሪያ ቤቱንም ሳያሸማቅቅ በራሱ መንገድ ሊያደርገው እንደሚችልና ያንን ለማድረግ ሁኔታዎችን በራሱ ማመቻቸት እንደሚችል ግን ማንም ካለአስረጅ እንደሚገነዘብ አምናለሁ። ሌሎች ሁኔታዎች ከግምት ሳይገቡ እንኳን፥ በሰላሙ ጊዜና (under normal condition) ካለምንም የተለየ ምክንያት እንዲህ ያለውን ነገር ለማድረግ እንደማይገደድ ለመረዳት፥ ለአውሮፕላን አብራሪነት ያበቃውን የማሰላሰል ብቃቱን (analytical ability) መገመት በራሱ በቂ ይመስለኛል።

«ያውራ የነበረ…!»

አውሮፕላኑ ጄኔቫ ባረፈበት ወቅት ረዳት አብራሪው ለስዊስ ፖሊስ የሰጠው ቃል ሀገሩ ውስጥ ለመኖር ስጋት ስላለበት፥ የስዊዘርላንድ መንግስት ጥገኝነት እንዲሰጠው መፈለጉን የሚገልፅ ብቻ እንደነበር ይታወቃል። ከዚህ በተጨማሪ፥ እዚያ አውሮፕላን ውስጥ ተሳፍሮ የነበረ ምህረቱ ገብሬ የተባለ ወጣት፥ በግል የፌስቡክ ገፁ ላይ ረዳት አብራሪው ኃይለመድኅን፥

Sit down Sit down…I am going to give u more oxygen,….sit down….we are on high altitude…

ሲል እንደነበርና፥ በአማርኛ ጭምር፥ “ዛሬ አምላክ ብቻ ነው የሚያድናችሁ” በማለት አጠቃላይ ሁኔታውን ገልፆ መፃፉን ከወዳጅ ተረድቻለሁ። (ለጊዜው ከፌስቡክ በመራቄ ራሴ አንብቤ አላረጋገጥኩም።) Redditor OK3n የተባለ/ች የ25 ዓመት ወጣት ተሳፋሪ፥

Everybody looked at each other, thinking what’s going on. Suddenly, a deep and angry voice talked through the cabin radio: “SIT DOWN, PUT YOUR MASKS ON, I’M CUTTING THE OXYGEN”, three times

በማለት ሁኔታውን ገልጿል/ለች። (ሙሉውን ከዚህ ያንብቡ)

ትንሳኤ vs ዓለሙ/ እህት vs አጎት

ከዚህ ውጭ የኃይለመድኅን ቤተሰቦችን በማነጋገር ረገድ፥ ከጉዳዩ ዓይነት (sensitivity of the issue) የተነሳ ምንም ዓይነት አስተያየት መስጠት እንደማይፈልጉ ተገልጿል ቢባልም፥ እህቱ እና አጎቱ (በበኩሌ፥ እውነተኛ ዝምድናቸው ላይ ጠበቅ ያለ ጥያቄ አለኝ…) ገደምዳሜው አንድ ሆኖ እርስ በርሱ የሚጣረስ አስተያየት ሰጥተዋል። – እህቱ ትንሳኤ አበራ በፌስቡክ ገጿ ላይ። (ከፌስቡክ ገጿ ላይ እንዳገኙት ገልፀው ካጋሩት ጦማሮች እንዳነበብኩት) አጎቱ ዓለሙ አስማማው ደግሞ ለAssociated Press (እዚህ ይመልከቱ). እህቱ ከጉዳዩ ጋር በተያያዘ እንደመንስኤ የጠቀሰችው ሁኔታ ባይኖርም፥ አጎቱ መንስኤው የሌላ አጎቱ ድንገተኛ ሞት መሆኑን ለወሬ አውታሩ ገልፀዋል።

የትንሳኤ ገለፃ የሚያጠነጥነው የወንድሟ የአእምሮ ጤና ችግር ተጠቂነትን በመግለፅና እርሱን ለማሳመን በመሞከር ነው። እንዲህ ትላለች…. (ሙሉውን ለማንበብ)

ሃይለመድህን ሁሉንም አስታዋሽ ቤተሰቡን የሚወድና ተጫዋች ሰው ነበር እስከ ቅርብ ጊዜ። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን ለኛ ያለውን ፍቅር ደህነታችንን በማረጋገጥና የሚያስፈልገንን ሁሉ በመታዘዝ ቢገልጽም ከዘመድ ወዳጆቹ ጋር መገናኘትና አቆመ። የወትሮው ጨዋታና ደስተኝነቱ ቀርቶ ብቸኝነትን የሚወድ ዝምተኛ ሆነ። ህይወቱ ደስታ የራቀው መሰለ። በሁኔታው ተደናግጠን ደጋግመን በመጠየቅ ያወቅነው ሊያጠቁት የሚከታተሉት ጠላቶች እንዳሉ እንደሚያምን ነው። ስልኩን እንደጠለፉት ያስባል፤ በላፕቶፑ ካሜራ ሳይቀር ያዩኛል ብሎ ስለሚሰጋ ካሜራውን ሳይሸፍን አይከፍተውም፤ ወጥቶ እስኪገባ ቤቱን ሲበረብሩ የቆዩ ስለሚመስለው ካሜራ ጠምዶ መሄድ ሁሉ ጀምሮ ነበር። ባጠቃላይ በታላቅ የመንፈስ ጭንቀት እየተሰቃየ ነው። የሚያሳዝነው ደግሞ ይህንን ጉዳቱን ለኛ ለቤተሰቡንኳ አብራርቶ አለመናገሩ ነው። ወንድሜ ለሰዎች እርዳታ ለመድረስና የሌሎች አዳኝ ለመሆን የማይታክት ሰውንጂ እንዲህ በሚያንገበግብ ስቃይ ውስጥንኳ ለራሱ አስቦ እርዳታን የሚጠይቅ ሰው አይደለም። ሁኔታውን በደበስባሳው በታወቀበት ጊዜንኳ የሚያስፈልገውን የህክምና በማቅረብ ስላልረዳነው ቤተሰቡ ሁሉ እንደግር ሳት ይከነክነዋል።እሱ ግን እንዲህ ባለ ጥልቅ የመንፈስ ጭንቀት ውስጥንኳ ለኛ አንድም ቀን ሳያስብ ቀርቶ አያውቅም።

Really?

ወረድ ብላም….

በኛ አገር መስሪያ ቤቶች የሰዎችን እውቀት ብቃትና ቁመና ሳይቀር ሲመዝኑ የዐይምሮ ጤንነት ሁኔታን አለመከታተላቸው እጅግ የሚያሳዝን ነገር ነው።

በማለት ዛሬ በልበ ሙሉነት ለመተንተንና ለማስረዳት እስኪያስችላት ድረስ፥ በወንድሟ ጤና ዙሪያ ላይ በቂ ግንዛቤ እንደነበራት የምትገልፀው እህቱ፥ ወንድሟ አስፈላጊውን ህክምና አግኝቶ ወደ መደበኛ ሕይወቱ እንዲመለስ እንደመርዳት፥ ‘ሥራ’ ብሎ ሲሄድ ዝም ብላ ስትመለከት ኖራና፥… ሊፈጠርበት ስለሚችለው ጉዳይ ሳትጨነቅ [ችግሩ የአእምሮ ሁከት ከሆነ፥ ከቤት ወጥቶ ስራ ወይንም ርቆ ባህር አቋርጦ ሲሄድ ሊደርስ የሚችልበትን ቀውስ (crises) በመገመት ስለህክምናው መምከር፤… ‘ያምናል’ እንዳለችውም፥ የእውነት ሰዎች ሊያጠቁት ይከታተሉት ከነበረም ሊደርስ የሚችልበትን አካላዊ ጥቃት በማሰብ ቀድማ ለማስቀረት መመካከር ስትችል] ችላ ብላው ኖራ፥… ዛሬ ጣቷን ቀጣሪ ድርጅቱ ላይ ትቀስራለች። አሳዛኝነቱንም አበክራ ትናገራለች።

ይሄ ለእኔ ግራ የሚያጋባ ነገር ነው። ትናንትና ችግሩን ይህን ያህል አስረድቷትና ተገንዝባ ከነበረችና ወደ ሆስፒታል ወስዳ ልትረዳው ካልቻለች እህት፥ ዛሬ ላይ ቢበዛ ከፍተኛ የሆነ ፀፀት ይጠበቅ ይሆናል እንጂ፥ እርሱን ሞያ እንደሰራ ሰው ስትተነትን መመልከት የምር ግራ የሚያጋባ ነገር ነው። ደግሞም ነገሩን ይበልጥ አሳማኝ ልታደርገው ስትል…

በተስተካከለ የዐይምሮ ጤንነት ላይ የሚገኝ ሰው ላይገባው ይችላል። እኔ ግን የሱን ግማሽ ባያክልም የተወሰነ ይህንን መሰል ችግር ስላለብኝ ህመሙን አውቀዋለሁ።

ትላለች። ይህኔ ነው ግራ መጋባቴ ስር ሰድዶ፥ “የምር እህቱ ነች?” የሚል ጥያቄዬን አነሳ ዘንድ ያስገደደኝ። ጥርጣሬ ውስጥ የከተተኝ። ሲጀመር፥ “የርሱን ግማሽ ባያክልም” ብሎ ለመናገር መለኪያዋ ምን ሆኖ ነው? “ይህንን መሰል ችግር ስላለብኝ ህመሙን አውቀዋለሁ” አባባሏስ፥ ችግር አለ ብላ የጠቀሰችውን ቤተሰባዊ (hereditary) ለማድረግ ነውን? እንደዚያ ከሆነስ እንደምን ተረጋግታ ስለጉዳዩ ማስረዳት ቻለች? እንደምንስ 5 ዓመታት ውስጥ ያልተገለጠ ባህርይ ሆኖ ሊኖር ቻለ? ይህንንም እንተወው…. ምናልባት የወሬ ምንጮች ካልዘባረቁ በቀር፥ ስለ ኃይለመድኅን ቤተሰብ እንደተረዳሁት፥ ቤተሰቡ ውስጥ ሁለት የህክምና ዶክተሮች መኖራቸውን ነው። ታዲያ እንዲህ ያለ ጭንቀት ሊከሰትና በቀላል ህክምና ሊወገድ እንደሚችል ሲያውቁ፥ እንደምን የጤንነቱን ጉዳይ ችላ ሊሉት ቻሉ? ብዙ ግራ መጋባት…

ትንሳኤ ጭንቀት አለበት ማለቷን ድፍን ያለ ነው ያደረገችው። የጭንቀቱ መንስሄ የቅርብ ቤተሰብ ሞት መሆኑን ለመግለፅና መረጃ ለመስጠትም ከአጎት በቀረበ ባይሆን እንኳን፥ ቢያንስ ከአጎት እኩል መገንዘብ እንደምትችል አስባለሁ። ታዲያ ግን አጎቷ አቶ ዓለሙ፥ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ መምህር በነበሩ እምሩ ስዩም በተባሉ ሌላ አጎቱ ድንገተኛ ሞት ምክንያት ኃይለመድኅን ከፍተኛ ጭንቀት ውስጥ መግባቱን ነው የገለፁት።

Schizophrenia? Depression? Or what?

በእኔ ጥቂት መረዳት፣ ልምድና፥ በጉዳዩ ላይ ቀደም ያለ ምክንያታዊ ንባብ (previous purposive reading on the topic)፥ እህቱ ከተነተነቻቸው ምልክቶች ተነስቼ፥ ችግሩ schizophrenia ሲመስለኝ፥ ደግሞ የአጎቱን ትንታኔ ስመለከት depression ይመስለኛል። (የህክምና ባለሞያዎች በዚህ ላይ ያለንን ግንዛቤ ትክክለኛ ለማድረግ ይረዱን ይሆናል) የሆነው ሆኖ፥ ሁለቱም የአእምሮ መታወኮች በስነ አእምሮ ባለሞያዎች በሚደረግ ክሊኒካዊ ምልክቶችን የመመርመር ዘዴ እንጂ፥ በአካላዊም ሆነ የናሙና ምርመራ መንገድ የላቸውምና፥ ሰው በዘፈቀደ እርስበርሱ ሲፈራረጅ ማየት አዲስ አይደለም።

በትንሳኤ መንገድ ሄጄ እንደተረዳሁት፥ የረዳት አብራሪ ኃይለመድኅን ችግር ሺዞፎርኒያ ቢሆን ኖሮ በሁኔታዎች መጠርጠር ይቻላልና፥ ከርሷ በተጨማሪ ምልክቶቹን የስራ ባልደረቦቹና የቅርብ ወዳጆቹም ሊያዩት ይችሉ ነበር። ደግሞም እዚህ ጋር የምናምነው ሀቅ፥ ማናችንም ብንሆን፥ ስራ ፈት ካልሆንን በቀር፥ ቤት ውስጥ ከምናሳልፈው ጊዜ የበለጠውን ስራ ቦታ ነው የምናሳልፈውና የየዕለት ለውጦቻችንን ለመገንዘብ የስራ ባልደረቦቻችንም ሩቅ አይሆኑም። (ቤት ውስጥ የምናሳልፈው የእንቅልፍ ጊዜንም ይጨምራልና፤ እንዲሁም፥ ኃይለመድኅን ብቻውን ነውና የሚኖረው፥ ሲመስለኝ የስራ ባልደረቦቹ ከእህቱ ሰፋ ላለ ጊዜ ሊያገኙት ይችላሉ።)

እናም ወንድም ኃይለመድኅንን ሺዞፎርኒክ ነው ከተባለ፥ ማንም በሁኔታው ለውጡን ሊገነዘበው ይችላልና፥ መስሪያ ቤትም ቢሆን፥ ለእርሱ ቢቀር ለንብረትና ለደንበኞች በማሰብ እረፍት እንዲወስድ ያመቻቹለት ነበር እንጂ፥ መደበኛ ስራው ላይ እንዲሰማራ ይፈቅዱለታል ብዬ አላስብም። (“ካላበደ በቀር ዱባ ቅል አይጥልም።” ይባላል። እናም ማንም እንዲህ ዓይነት ችግር አይቶ ችላ ቢል፥ የዱባ ተክል ቅል ቢጥል እንዳለ እብደት ነው።) በዚህ በኩል፥ ወዳጆቹ ምንም ዓይነት ችግር እንዳልነበረበት ገለፁ መባሉን አንብበናል። የአጎቱ ልጅ ነኝ ያለች ሴት ደግሞ፥ በኢሳት ቴሌቪዥን የስልክ ቃለ ምልልስ ላይ፥ “የሀገሪቱን ችግር ለህዝቡ ለማሳወቅ ፈልጎ ነው ይህን ያደረገው።” የሚል መልእክት አስተላልፋለች። (ለማድመጥ)

በአጋጣሚ ሆኖ፥ ብዙ ሺዞፎርኒክ ሰዎች አጋጥመውኝ ያውቃሉ። ሳይንሳዊ ትንታኔ ይኑረው አይኑረው ባላውቅም፥ ተደጋግሞ ከገጠመኝ በመነሳት፥ የሺዞፎርኒክነት ባህርይ አንዱ አለማስመሰልና ሀቀኝነት መስሎ ይሰማኛል። ሺዞፎርኒክ ሰው ራሱን ከማዳመጥና በገባበት ዓለም ከመመላለስ በቀር አይሞቀውም አይበርደውም ብዬ አስባለሁ። ስለሆነም፥ አውሮፕላኑን ወደ ጄኔቫ ጠልፎት ሲሄድ ለሺዞፎርኒክ ተጠቂ ትክክለኛ እርምጃና ስራ ነውና፥ ለማስፈራራትና ጥፋት እንደሚደርስ ተገንዝቦ “ዛሬ አምላክ ብቻ ነው የሚያድናችሁ” የሚል አይመስለኝም። እንደዚያ ካለ ከቀልቡ ሆኖ የሚሰራውንም ያውቃልና የአእምሮ መታወክ ችግር አለበት ማለት ይከብዳል።

Sign and symptoms of schizophrenia

Schizophrenia.com

People diagnosed with schizophrenia usually experience a combination of positive (i.e. hallucinations, delusions, racing thoughts), negative (i.e. apathy, lack of emotion, poor or nonexistant social functioning), and cognitive (disorganized thoughts, difficulty concentrating and/or following instructions, difficulty completing tasks, memory problems).

በማለት የሺዞፎርኒያ ህመም ምልክቶችን በደምሳሳው ያስቀምጣቸውና፥

Please refer to the information available on this page (see below) for common signs and symptoms, as well as consumer/family stories of how they identified schizophrenia in their own experiences.

በማለት ለበለጠ ንባብና ትንታኔ ይጋብዛል። እኔም ለጠቅላላ ግንዛቤም ሊረዳን ስለሚችል፥ የሚችል ያነባቸው ዘንድ እጋብዛለሁ።

Sign and symptoms of Depression

እንዲሁም በአጎቱ የገለፃ መስመር ሄደን፥ የኃይለመድኅን ችግር ዲፕረሽን ነው ብንል፥ ከሺዞፎርኒያ በላቀ መልኩ በቀላሉ ተለይቶ ሊታወቅ የሚችል ነገር ነው።

Beyondblue ገፅ

A person may be depressed if, for more than two weeks, he or she has felt sad, down or miserable most of the time or has lost interest or pleasure in usual activities, and has also experienced several of the signs and symptoms across at least three of the categories below.

ብሎ የዲፕረሽን ምልክት ሊሆኑ ይችላሉ ያላቸውን behaviour, feelings, thoughts, እና physical በማለት በየመደቡ አስቀምጧቸው ምልክቶቹን ይዘረዝራል። (read more)

እናም ከምልክቶቹ እንደምንረዳው ዲፕረሽን ውስጥ ያለ ሰው ከሺዞፎርኒያም ጋር ሲነፃፀር በቀላሉ ታይቶም ሊታወቅ የሚችልበት ሁኔታም ጭምር መኖሩን ነውና፥ ኃይለ መድኅን እንደዚያ ዓይነት ችግር ቢኖርበት ኖሮ ከቤተሰቡ ባልተናነሰ በስራ ባልደረቦቹም መታወቁ አይቀርም ነበር ይመስለኛል። ያንን እያወቁ ስራ ላይ ካሰማሩት አሁንም “ካላበደ በቀር ዱባ ቅል አይጥልም።” እንጂ ሌላ ምን ማለት ይቻላል?

አየር መንገዳችን – እንደመደምደሚያ!

አየር መንገዳችን ብዙዎች እንደ ብርቅ የምንንከባከበውና የምንኮራበት ሀገራዊ ንብረታችን ነው። ከነድክመቱም፥ በነገሮች አንገታችንን በደፋንና በተሸማቀቅንባቸው ጊዜያት፥ ልክ እንደ አትሌቶቻችንና የድል ታሪኮቻችን አንገታችንን ቀና ያደረገልንና ዛሬም ደረታችንን የሚያስገለብጠን ባለውለታችን ነው። …ከተሳፈረበት አንስቶ፥ እንደ አሞራ ሰማይ ላይ ብቻ እስከሚመለከተው ኗሪ ድረስ፣ የአውሮፕላናችንን አረንጓዴ ቢጫ ቀይ ቀለም ሰንደቅ አላማ ሲያይ ልቡ ወከክ የማይል የሚኖር አይመስለኝም። በልጅነት እንኳን የአውሮፕላን ድምፅ ስንሰማና በእኛ መኖሪያ አካባቢ ሰማይ ላይ ሲያልፍ፥ እጅ ነስተን “አባባባባባ….” በማለት መዳፋችንን አፋችን ላይ እያገጫጨን ነበር የምናሳልፈው። ሌላም ሰፈር እንዲሁ ነበር ይመስለኛል።

እናም አካሄዳችን ይለያይ እንደሆን እንጂ ማንኛውም የኢትዮጵያዊነት ስሜት ያለው ሰው ለአየር መንገዳችን ደህንነትና ዓለማቀፋዊ ተቀባይነት መጨነቁ አይቀርም። ስለሆነም፥ ኃይለመድኅን ድርጊቱን የፈፀመው የአእምሮ ሁከት ስላለበት ነው ማለቱ ለአየር መንገዳችን ስምና ዝናም መልካም የሚሆን አይመስለኝምና፥ ቢያንስ ጉዳዩን ከባለቤቱ እስክንሰማ ድረስ መላምቶቻችንን በኃላፊነት ብንሰነዝር መልካም ይመስለኛል። በዚያም ላይ ኃይለመድኅን አሁን ያለበትን ሁኔታ ማንም አያውቅምና ዛሬ የምንናገረው ነገር ጉዳዩን በማጦዝና በማሾር ረገድ የሚጫወተውን ሚና ላናውቅም እንችላለንና ነገሩ እስኪጠራ ድረስ ዝም ብንል የተሻለ ይመስለኛል።

እስከዚያው ድረስም ግን፥ አየር መንገዳችን የሁላችንም ኩራት ሆኖ እንዲዘልቅ፥ በፓርቲ መቀያየርና በመንግስት መለዋወጥ ማዕበሎችም ጭምር እንዳሸበረቀና እንዳኮራን እንዲኖር የአስተዳደር ቦርዱ ውስጡን በመፈተሽ እንደ ላዩ ያማረ አሰራር ስለማበጀት ቢመክር ጥሩ መሆኑ አይጠረጠርም። አዎ! የአየር መንገዳችንን ስኬት እንደምንጋራና እንደምናደንቅ ሁሉ፥ መጥፎ ነገሩንም አንፈልግምና ኃላፊዎች ያስቡበት ዘንድ ይገባል።

ቸር ቸሩን ያሰማንማ!

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 51 other followers